22 lipca

22 lipca

with Brak komentarzy

22 lipca. Nam ta data kojarzy się przecież tylko z jednym – ze Światowym Dniem Mózgu!
Z tej okazji napiszemy o nim dziś kilka słów.
Na co dzień raczej nie zwracamy na niego zbytniej uwagi, jest gdzieś tam w czaszce. Nie tak jak w przypadku innych zakątków naszego ciała: czy przybywa nam cellulitu, sprężystości czy jędrności, czy siwiejemy, czy pojawiają się fałdki lub czy sześciopak jest odpowiednio zarysowany.
Steruje całym naszym organizmem, ale czy tylko organizmem, rozumianym jako różne współpracujące ze sobą narządy?

Na przestrzeni stuleci nie zawsze uważano go za coś bardzo ważnego. Starożytni Egipcjanie pozbywali się go przed mumifikacją zwłok władców i dostojników, wyciągając przez nos…. Dla nich to serce było istotniejsze.

Hipokrates (ok. 460 – 370 p.n.e) zwany ojcem medycyny, którego kojarzycie zapewne z jego opisami dotyczącymi humorów (płynów) jakie są w ludzkim ciele czyli krwi, żółci, czarnej żółci, flegmy oraz ich wzajemnych relacji, które wpływały na zdrowie i temperament danego osobnika (stąd wziął się sangwinik, choleryk, melancholik i flegmatyk, no ale dziś nie o tym), jako jeden z pierwszych stwierdził: „Z mózgu bowiem i z mózgu jedynie, początek swój biorą wszystkie rozkosze nasze i radości, śmiech oraz żarty, a takoż smutki nasze i bóle, żale i łzy…”

Do dziś opisano wiele funkcji mózgu: myślenie, pamiętanie, mówienie i śpiewanie, kontrola ruchu, uczenie się i zapamiętywanie, tworzenie pojęć, zachowania emocjonalne, sterowanie podstawowymi funkcjami życiowymi (między innymi: oddychanie, bicie serca i wieloma innymi, nie będziemy zanudzać), regulacja rytmu snu i czuwania, zachowanie równowagi, porozumiewanie się, świadomość, czucie bólu, cierpienie, percepcja czyli odbieranie i przetwarzanie bodźców wzrokowych, słuchowych, węchowych i smakowych oraz czucie interoreceptywne zwane trzewnym (związane z kontrolą wszystkich narządów wewnętrznych), eksteroreceptywne zwane powierzchownym (czyli rejestracja wszystkich bodźców dochodzących do człowieka z zewnątrz) prioprioceptywne zwane głębokim (czyli płynące z mięśni i ścięgien) ufff, ale nie wiemy o nim jeszcze wszystkiego.

Wiemy również, że mózg zbudowany jest z neuronów, czyli komórek nerwowych. Jest ich ok. 86 – 100 miliardów – to one przewodzą impulsy (na przykład między innymi nasze myśli). Neuronów opisano około 200 rodzajów, jeśli chodzi o budowę. Towarzyszą im komórki glejowe, których jest podobna ilość. Za główną ich funkcją uznawało się zwykle ochronę, odżywianie, czyli „dbanie” o neurony, ale ich rola również jest ciągle badana, bo zaangażowane są w wiele innych procesów. W mózgu odkryto również komórki macierzyste, z których powstają nowe neurony. Komórki te znaleziono w kilku miejscach mózgu np. w opuszce węchowej czyli miejscu, które odpowiada za węch, w hipokampie – miejscu w mózgu odpowiedzialnym za pamięć deklaratywną (czyli tą której jesteśmy świadomi) oraz w kilku innych głębiej umieszczonych strukturach mózgu. Do dzisiaj nie potwierdzono natomiast tworzenia się nowych neuronów w korze mózgu.

Ciekawą rzeczą jest, że neurony tworzące ogromną sieć przewodzącą impulsy, w większości nie stykają się ze sobą a zbliżają jedynie tworząc synapsę. W tej przestrzeni pomiędzy neuronami wydzielane są substancje zwane neuroprzekaźnikami. Jest to wiele różnych związków chemicznych uczestniczących w przewodzeniu impulsów w różnych miejscach mózgu. Słyszeliście zapewne o dopaminie – to dzięki niej w jednym obszarze mózgu pobudzane są ośrodki odpowiedzialne za ruch, w innym ośrodek nagrody odpowiedzialny za satysfakcję na przykład z osiągniętego celu. Niedobór dopaminy pojawia się w chorobie Parkinsona, nadmiar dopaminy jest związany z różnymi zaburzeniami lub chorobami psychicznymi np. schizofrenią. A to tylko przykład jednego z neuroprzekaźników.

Mózg średnio waży ok. 1300 – 1500 gramów, ma dwie półkule połączone tworem zwanym ciałem modzelowatym lub spoidłem wielkim. Co ciekawe, im więcej wykonujemy różnych aktywności angażujących wiele różnych części naszego mózgu np. gramy na instrumentach, tym to ciało jest grubsze. Pod półkulami znajduje się twór zwany móżdżkiem, który od tyłu przylega do pnia mózgu. Najwcześniej opisana rola móżdżku to odpowiedzialność za utrzymanie równowagi. Zewnętrzne struktury każdej z półkul mózgu to kora mózgu, w której wyodrębnia się cztery płaty, czołowy, skroniowy, ciemieniowy i potyliczny. W korze mózgu zlokalizowane są liczne ośrodki, odpowiedzialne za różne obszary naszego funkcjonowania, między innymi odbiór informacji z narządów zmysłów, kontrola mowy czy kontrola ruchu. Na przykład ośrodek wzroku znajduje się w płatach potylicznych, tych najbardziej z tyłu, czyli mimo, że oczy są z przodu widzimy tyłem głowy . Głębiej w półkulach znajdują się różne ośrodki podkorowe, o których dzisiaj nie będziemy się rozpisywać. Współcześnie wiemy już, że obie półkule ściśle współpracują ze sobą.

Ten wspaniały narząd w tej super wersji, którą ma każdy z nas nie powstał od razu. Proces ewolucji mózgu liczy około 500 milionów lat a współczesny mózg powstał najprawdopodobniej około 200 tysięcy lat temu. Stąd też mózg w swojej budowie zawiera części, można by powiedzieć „z różnych epok” od 500 milionów lat temu (móżdżek i pień mózgu) do 200 tysięcy lat (kora przedczołowa – część płata czołowego). Co z tego wynika dla nas dziś? Bardzo wiele. Zapewne znacie działania instynktowne, które podejmujecie od razu bez zastanowienia. Wiecie też, że aby stworzyć dobrą strategię trzeba trochę „pogłówkować”. To właśnie różne części obecnego modelu mózgu są odpowiedzialne za poszczególne procesy a co ciekawe, działają też z różną prędkością.

To tylko kilka ciekawostek z okazji dzisiejszego święta.

Badania nad mózgiem trwają i nabierają coraz większego tempa od ok. 20-30 lat. Im więcej wiemy, tym więcej otwiera się kolejnych obszarów do zbadania, czyli im głębiej w las tym więcej drzew.

Ze świata dynamicznie rozwijających się nauk o mózgu czerpie obecnie wiele różnych dziedzin naszego życia pozwalając zrozumieć wiele mechanizmów działania człowieka w różnych rolach. Niezależnie czym się zajmujecie, zapewniamy Was, że wiedza o tym jak działa mózg zwiększy Wasze zrozumienie procesów jakim podlegacie oraz wyzwań przed jakimi stajecie.

Zainteresowanych pogłębieniem tematu zapraszamy na nasze warsztaty i wykłady.

Leave a Reply