Improwizacja darem dla mózgu.

Improwizacja darem dla mózgu.

with Brak komentarzy

Czym jest improwizacja? Co łączy artystę teatralnego, wirtuoza muzyki czy aktora teatru improwizowanego, tworzącego przedstawienie na oczach widzów? Jak uczenie się improwizacji może wpływać na sprawność mózgu? W czym może się nam przydać improwizacja?

Z improwizacją jest pewne zamieszanie. Już z czasów szkolnych kojarzy nam się tak sobie. Przecież improwizować musisz lub możesz, kiedy nie umiesz. Nie zgromadziłeś pewnej porcji uświadomionej wiedzy. Improwizacja wydaje się zatem być trochę w opozycji do pracowitego zdobywania i zapamiętywania a potem świadomego wykorzystywania pewnego zasobu informacji. Może kojarzyć się z pewnego rodzaju cwaniactwem, którego zwykle w latach szkolnych, przynajmniej naszych, nie ceniło się zbyt wysoko. Podobnie bywa w życiu zawodowym dorosłego już człowieka, chociaż tutaj już częściej może być kojarzona z pewnymi aspektami przedsiębiorczości. Zwykle jest jednak alternatywą dla przemyślanych zachowań wynikających z założonej strategii, która przecież kojarzy się z mądrością i przewidywalnością.

Jak można zdefiniować improwizację?

Najprościej – to tworzenie czegoś spontanicznie, przy czym słowo „spontanicznie” oddaje fakt, że moment zrealizowania zaimprowizowanej akcji jest jednoczasowy z momentem stworzenia jej w kształcie, którego doświadczają odbiorcy oraz twórcy. Bez planu, bez analizy, właściwie na zasadzie łuku odruchowego. Nie zastanawiasz się, z której książki ta wiedza, z której partytury te dźwięki, ani czyje to słowa. Nie obciążasz się rozmyślaniami (a w zasadzie nie masz na nie czasu) o tym, czego ktoś oczekuje od ciebie, którą konkretnie odpowiedź wybrać, co powiedzą inni – jeśli sobie na to pozwolisz, działasz instynktownie i intuicyjnie. Zaimprowizowane działanie jest reakcją na jakiś bodziec z otoczenia i nawiązuje do niego, stanowi jego ciągłość, bez oceniania, z pełną akceptacją. Ciekawe jest to, że improwizacja zwykle współistnieje z radością (o zbawiennym wpływie humoru na człowieka pisaliśmy już wcześniej w artykule „Co się z Tobą dzieje, kiedy się śmiejesz?”).

Mieliśmy szczęście spotkać na swojej drodze osoby uczące improwizacji, która okazuje się być użyteczna w wielu dziedzinach życia. Jednym ze zwrotów, którego nauczyliśmy się od nich, a który jednocześnie pięknie obrazuje istotę improwizacji jest: „Tak i …”. Akceptujesz to, co dostajesz i dokładasz do tego coś od siebie.

No tak, ale co można dołożyć od siebie? Tak, to właśnie tutaj zaczyna się prawdziwa „jazda”. Czy ja rzeczywiście mam co dołożyć? Jak to zrobić? Jak to odbiorą inni? Kiedy mogę improwizować? Czego trzeba, aby dać sobie przyzwolenie na improwizację? Co mi ułatwia a co utrudnia improwizowanie?

Wszystkim polecamy kontakt z osobami, które zapraszają do świata improwizacji w trakcie prowadzonych warsztatów, szkoleń czy przedstawień teatrów improwizowanych. Zadziwiające jest to, jak wszechstronny i głęboki, a jeśli sobie na to pozwolimy, wręcz transformujący wpływ może mieć takie doświadczenie. Dzisiaj napiszemy tylko o wybranych tematach zbadanych i opisanych przez naukowców, do których dotarliśmy śledząc dostępną nam literaturę.

Dosyć oczywiste wydaje się powiązanie poznawania podstaw improwizacji z kreatywnością, tak poszukiwaną w wielu dziedzinach życia we współczesnym świecie. To stąd na świecie tak duże zainteresowanie lekarzy, psychologów, coachów, nauczycieli, studentów, menedżerów, negocjatorów i naukowców warsztatami wprowadzającymi w świat technik improwizacji.

Trening technik improwizacji ma pozytywny wpływ na rozwój różnych procesów związanych z przyjmowaniem i przetwarzaniem informacji (procesy poznawcze), takich jak myślenie dywergencyjne (tworzenie kilku kreatywnych rozwiązań tego samego problemu), elastyczność, język, zapamiętywanie, rozwiązywanie problemów a nawet współpraca w zespole.(1) Może mieć zatem pozytywny wpływ zarówno na wyniki w nauce jak i życie codzienne człowieka nie tylko dorastającego, ale również już funkcjonującego w życiu zawodowym, obfitującym w coraz to nowe i często zaskakujące wyzwania.

Uczenie się technik improwizacji może pozytywnie wpływać na naszą psychikę, zmniejszając napięcie i poprawiając nastrój. Ten wniosek wydaje się być dość oczywistym dla wszystkich, którzy doświadczyli tego treningu. Okazuje się znajdować również potwierdzenie w badaniach.(2) W jednym z badań, prowadzonym przez lekarzy w Chicago wykazano, że osoby starsze, często zagrożone depresją, stresem czy izolacją, uczestnicząc w zajęciach prowadzonych przez grupę szkolącą z improwizacji osiągają wiele korzyści. Mają bardziej pozytywne nastawienie do życia, poprawia się ich komfort życia, lepiej radzą sobie ze zmianami, czują się bardziej akceptowane społecznie i łatwiej rozwiązują problemy.(3) Udokumentowano także, że organizowanie aktywności związanych z uczestnictwem w improwizowanych przedstawieniach nawet osób z rozpoznanym otępieniem zwiększa poziom ich pozytywnego zaangażowania, zmniejsza depresję i poprawia jakość życia.(4)

Improwizacja ma zastosowanie w edukacji, co ciekawe, nie tylko dzieci czy młodzieży, ale również w nauczaniu przedmiotów związanych z przyswojeniem ogromnej ilości materiału, takich jak nauki medyczne. W tym obszarze dostępnych jest sporo publikacji, opisujących pozytywny wpływ uczenia się improwizacji na umiejętności komunikacyjne wykładowców,(5) rozwijanie umiejętności empatycznej i klarownej komunikacji z pacjentem przyszłych lekarzy i pielęgniarek czy radzenia sobie z nieprzewidywalnością i różnorodnością sytuacji, które spotykają ich w trakcie wykonywania praktyki medycznej.(6)

Nauczanie improwizacji przydatne jest również w edukacji dorosłych realizujących wiele innych ról zawodowych, w których konieczne jest rozwijanie umiejętności uważnego słuchania, pełnego skupienia uwagi na wykonywanej czynności czy aktywnego uczestniczenia w rozmowie. Jasne jest zatem, że może to być istotny element rozwoju skutecznego sprzedawcy czy lidera zespołu.

Co ciekawe, pojawiają się badania opisujące które obszary mózgu są zaangażowane w improwizowanie oraz jak trening improwizacji może wpływać na mózg. Najwięcej publikacji dotyczy improwizacji muzycznej, badania z obszaru muzykoterapii mają już długą historię. Okazuje się, że u osób najbardziej doświadczonych w improwizacji przede wszystkim bardziej wydajnie funkcjonują sieci połączeń między różnymi częściami mózgu.(7) Zmieniają się również struktury związane z pamięcią (płaty skroniowe obu półkul i hipokampy). Temat będzie zapewne jeszcze przedmiotem dalszych badań.

Badania aktywności mózgu osób improwizujących pokazują, że improwizacja jest w rzeczywistości połączeniem korzystania z wyuczonych wzorców zachowań ze swobodnym i spontanicznym ich wykorzystywaniem.

Wygląda na to, że aby sprawnie improwizować trzeba umiejętnie połączyć gromadzenie różnorodnych doświadczeń ze swobodnym, odruchowym korzystaniem z nich. Każdy z nas przez całe życie gromadzi w mózgu mnóstwo danych. Kluczową korzyścią z uczenia się technik improwizacji może być zatem nabycie swobody w poruszaniu się w tym gąszczu informacyjnym adekwatnie do tego, czego doświadczamy i na co reagujemy.

Dla długotrwałej sprawności mózgu korzystne mogą być wszelkie aktywności, które zachęcają nas do działania poza utrwalonymi schematami. To właśnie wtedy mamy szansę, aby przepływ sygnałów w sieciach naszego mózgu był realizowany wieloma różnymi drogami. Kiedy wówczas zabraknie jakiegoś neuronu (u zdrowego człowieka codziennie ginie ich kilkadziesiąt tysięcy a przyspieszają ten proces różne choroby neurodegeneracyjne) bogata sieć połączeń, która zapewnia naszym mózgom realizowanie różnorodnych funkcji życiowych ma szansę działać dalej.

Literatura
1. Improving Teenagers’ Divergent Thinking With Improvisational Theater. Hainselin M., Aubry A., Bourdin B. Frontiers in Psychology (2018)
2. Training in improvisation techniques helps reduce caregiver burden and depression: Innovative Practice. Brunet HE, Banks SJ, Libera A, Willingham-Jaggers M, Almén RA. Dementia (2019)
3. Humor doesn’t retire: Improvisation as a health-promoting intervention for older adults. Morse LA, Xiong L, Ramirez-Zohfeld V, Anne S, Barish B, Lindquist LA. Archives of Gerontology and Geriatrics (2018)
4. Scripted-IMPROV: Interactive Improvisational Drama With Persons With Dementia-Effects on Engagement, Affect, Depression, and Quality of Life. Zeisel J, Skrajner MJ, Zeisel EB, Wilson MN, Gage C. American Journal of Alzheimer’s Disease & Other Dementias. (2018)
5. Active Learning on Center Stage: Theater as a Tool for Medical Education. Hobson WL, Hoffmann-Longtin K, Loue S, Love LM, Liu HY, Power CM, Pollart SM. MedEdPORTAL (2019)
6. Common Ground: Frameworks for Teaching Improvisational Ability in Medical Education. Fu B. Teaching and Learning in Medicine (2019)
7. Connecting to Create: Expertise in Musical Improvisation Is Associated with Increased Functional Connectivity between Premotor and Prefrontal Areas. Pinho AL., de Manzano Ö., Fransson P., Eriksson H., Ullén F. The Journal of Neuroscience (2014)

Dziękujemy Piotrowi Barańskiemu z Bez Klepki za skonsultowanie tego tekstu a wcześniej za długie i inspirujące dyskusje na temat improwizacji.

Leave a Reply